Chińska kultura herbaty

Synopsis

Chiny są ojczyzną herbaty, z ponad czterotysięczną historią picia herbaty, a kultura herbaciana przenika wszystkie aspekty życia Chińczyków. Od Longjing z Zachodniego Jeziora po Pu'er z Yunnan, od Tieguanyin po czarną herbatę Qimen, chińskie herbaty są niezwykle różnorodne. W 2022 roku tradycyjne chińskie techniki przyrządzania herbaty i związane z nimi zwyczaje zostały wpisane na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO.

Przegląd

Chiny są ojczyzną herbaty i kolebką kultury herbacianej. Historia picia herbaty przez Chińczyków sięga ponad czterech tysięcy lat. Według legendy, cesarz Shennong odkrył cudowne właściwości liści herbaty podczas próbowania różnych ziół. Od zastosowania leczniczego po napój, od daniny dla dworu po codzienny napój zwykłych ludzi, herbata stała się nierozerwalnie związana z życiem Chińczyków. Herbata to nie tylko napój, ale także estetyka życia, duchowa praktyka i dziedzictwo kulturowe. W 2022 roku tradycyjne chińskie techniki przetwarzania herbaty i związane z nimi zwyczaje zostały wpisane na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO, co oznacza, że chińska kultura herbaciana uzyskała światowe uznanie i ochronę.

Chińską herbatę dzieli się na sześć głównych kategorii w zależności od techniki przetwarzania i stopnia fermentacji: herbaty zielone, białe, żółte, niebiesko-zielone (oolong), czerwone i ciemne (pu-erh). Każdy rodzaj ma unikalny smak i reprezentatywne odmiany. Od świeżego i słodkiego Longjing z Zachodniego Jeziora po dojrzały i aromatyczny Pu-erh z Yunnan, od pachnącej kwiatami i owocami Tieguanyin z Anxi po czerwoną herbatę Qimen o długim, miodowym posmaku – świat chińskich herbat jest jak niewyczerpany skarbiec.

Sześć głównych kategorii herbaty

Prezentacja słynnych herbat

Longjing z Zachodniego Jeziora to najsłynniejsza chińska zielona herbata, uprawiana w pięciu głównych obszarach wokół Zachodniego Jeziora w Hangzhou w prowincji Zhejiang: Shifeng, Longjing, Yunqi, Hupao i Meijiawu. Longjing słynie z czterech wyjątkowych cech: zielonego koloru, intensywnego aromatu, słodkiego smaku i pięknego kształtu. Płaskie, proste liście powoli rozwijają się w szklance, tworząc miniaturowy pejzaż. Cesarz Qianlong czterokrotnie odwiedzał region Longjing, by degustować herbatę, i nadał osiemnastu krzewom herbacianym u podnóża góry Shifeng status "herbaty cesarskiej", co przyniosło Longjing światową sławę.

Pu-erh z Yunnan to reprezentant chińskich herbat ciemnych. Wytwarza się go z dużych liści herbaty Yunnan, poddanych suszeniu na słońcu i specjalnemu procesowi fermentacji wtórnej. Największą cechą charakterystyczną Pu-erh jest to, że im starszy, tym lepszy – w odpowiednich warunkach przechowywania smak i aromat herbaty Pu-erh poprawiają się z czasem, podobnie jak w przypadku dobrego wina, które wymaga leżakowania. Wysokiej jakości, dojrzały Pu-erh osiąga na rynku wysokie ceny, a niektóre cenne, stare herbaty są nawet nazywane "antykami, które można pić".

Dahongpao z Wuyi to szczytowe osiągnięcie wśród herbat oolong, uprawiany w Jiulongke w górach Wuyi w prowincji Fujian. Istnieje tylko sześć macierzystych krzewów Dahongpao, rosnących na skalnych urwiskach, które mają ponad trzysta lat. Liście zebrane z tych macierzystych krzewów uważane są za bezcenne. W 2005 roku 20 gramów herbaty, ostatni zbiór z macierzystych krzewów, zostało zachowane w Muzeum Narodowym Chin jako skarb narodowy o statusie reliktu kulturowego.

Duch ceremonii herbacianej

Chińska ceremonia herbaciana kładzie nacisk na cztery zasady: harmonię (和), spokój (静), radość (怡) i autentyczność (真). Harmonia odnosi się do jedności między człowiekiem a naturą oraz między ludźmi; spokój to wewnętrzna cisza i błogość podczas picia herbaty; radość to przyjemność fizyczna i duchowa, jaką daje picie herbaty; autentyczność to dążenie do prawdziwej, naturalnej istoty rzeczy. Zaparzenie dobrej herbaty wymaga dobrej wody, dobrej herbaty, odpowiednich naczyń i odpowiedniego stanu ducha – sam ten proces jest formą praktyki duchowej.

Chińczycy mają pełny i wyrafinowany zestaw procedur parzenia herbaty. Ogrzewanie czajniczka, "przebudzenie" herbaty, zalewanie, nalewanie naparu i degustacja – każdy krok ma swoje unikalne znaczenie i technikę. Różne rodzaje herbaty wymagają różnych temperatur wody i czasu parzenia – zielona herbata najlepiej smakuje zaparzona wodą o temperaturze około 80°C, podczas gdy czerwona herbata i oolong wymagają wrzątku (blisko 100°C). Różne naczynia, takie jak czajniczki z fioletowej gliny (zisha), gaiwany czy szklanki, również mają swoje specyficzne zastosowania i doskonale komponują się z różnymi rodzajami herbaty.

Współczesne dziedzictwo

We współczesnym społeczeństwie tradycyjna kultura herbaciana odradza się z nową energią. Z jednej strony tradycyjne sposoby picia herbaty, takie jak gongfu cha, znów zyskują popularność wśród młodych ludzi, a herbaciarnie i przestrzenie herbaciane stały się ważnymi miejscami relaksu dla mieszkańców miast. Z drugiej strony nowoczesne marki napojów herbacianych łączą tradycyjną kulturę herbacianą z nowoczesnymi koncepcjami konsumpcyjnymi, wprowadzając innowacyjne produkty, takie jak herbaty mleczne czy owocowe, dzięki czemu więcej młodych ludzi poznaje i pokochało chińską herbatę. Wpisanie w 2022 roku tradycyjnych chińskich technik przetwarzania herbaty i związanych z nimi zwyczajów na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO, obejmującego 44 projekty z 15 prowincji Chin, dodatkowo przyczyniło się do ochrony i przekazywania kultury herbacianej.

Źródła

1. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/中国茶文化
2. UNESCO: https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-tea-processing-techniques-and-associated-social-practices-in-china-01884
3. Muzeum Herbaty Chin: https://www.teamuseum.cn
4. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/中国茶文化