Nghệ thuật tạo hình bột

Synopsis

Tổng quan

Tượng bột, thường gọi là "nặn tượng bột", là một nghệ thuật dân gian cổ xưa và độc đáo của Trung Quốc. Nó lấy bột mì, bột nếp làm nguyên liệu chính, thông qua các công đoạn như pha màu, nặn tạo hình, hấp chín... để tạo ra các hình tượng người, động vật, hoa lá... sống động như thật. Nghệ thuật tượng bột kết hợp điêu khắc, hội họa, văn hóa ẩm thực vào một...

Tổng quan

Tạo hình bột mì, thường gọi là "nặn tượng bột", là một nghệ thuật dân gian cổ xưa và độc đáo của Trung Quốc. Nó lấy bột mì, bột nếp làm nguyên liệu chính, trải qua các công đoạn pha màu, nặn tạo hình, hấp chín... để tạo ra các hình tượng người, động vật, hoa lá... sống động như thật. Nghệ thuật tạo hình bột mì kết hợp điêu khắc, hội họa và văn hóa ẩm thực, vừa là đồ thủ công mỹ nghệ để trưng bày, vừa mang theo nội dung phong tục phong phú, là một viên ngọc sáng chói trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Trung Hoa.

Lịch sử

Lịch sử nghệ thuật tạo hình bột mì có nguồn gốc lâu đời, khởi nguồn có thể truy ngược về tập tục cúng tế bằng đồ bột mì thời cổ đại. Thời Hán, cùng với sự hoàn thiện của kỹ thuật chế biến đồ bột mì, đã xuất hiện "mặt quả", "mặt thú" dùng cho cúng tế và lễ hội. Thời Đường, tạo hình bột mì đã trở thành một nghệ thuật thưởng ngoạn độc lập, đầu tượng nữ bằng bột và heo con khai quật được từ ngôi mộ Đường ở Astana, Tân Cương đã chứng minh kỹ thuật tạo hình bột mì thời đó rất cao siêu. Thời Tống, cùng với sự phồn vinh của kinh tế đô thị, tạo hình bột mì từ cung đình, chùa chiền bước ra chợ đời, trở thành đồ thủ công mỹ nghệ phổ biến trong tiết lệnh và chợ búa, được ghi chép trong "Đông Kinh mộng hoa lục". Thời Minh Thanh, nghệ thuật tạo hình bột mì đạt đến đỉnh cao, đề tài càng rộng, kỹ thuật càng tinh xảo, và hình thành các trường phái địa phương khác nhau.

Đặc điểm chính và phân loại

Nghệ thuật tạo hình bột mì căn cứ theo chức năng, phong cách và địa phương, chủ yếu có thể chia thành các loại sau:

Đặc điểm nghệ thuật cốt lõi của nó bao gồm:
1. Lấy bột làm chất liệu: Chủ yếu sử dụng hỗn hợp bột mì, bột nếp, thêm mật ong, glycerin... để chống mốc nứt, pha màu bằng phẩm màu thực phẩm.
2. Thủ pháp đa dạng: Vận dụng hàng chục thủ pháp như nặn, vo, nhào, lật, chấm, cắt, khắc, vạch..., dụng cụ đơn giản (như que tre, kéo, lược), hoàn toàn dựa vào đôi tay khéo léo của nghệ nhân.
3. Đạt cả hình lẫn thần: Chú trọng khắc họa thần thái và tính cách nhân vật, trong khoảng không nhỏ bé theo đuổi sự sống động có khí vận.
4. Màu sắc tươi sáng: Giỏi sử dụng màu sắc tương phản mạnh, phong cách hoặc nồng nhiệt vui tươi, hoặc thanh nhã tinh tế.

Ý nghĩa văn hóa

Nghệ thuật tạo hình bột mì bám rễ sâu trong mảnh đất đời sống dân gian Trung Quốc, có giá trị văn hóa đa tầng:
- Vật mang phong tục: Nó là thể hiện trực quan của tiết lệnh trong năm, lễ nghi cuộc đời (cưới, thọ, đầy tháng), là hình thức vật hóa của tín ngưỡng dân gian và những lời chúc phúc tốt đẹp.
- Giá trị nghệ thuật: Là hội họa nổi và điêu khắc vi mô, nó thể hiện năng lực tạo hình cao siêu và thẩm mỹ thú của nghệ nhân dân gian.
- Chức năng giáo dục: Đề tài truyền thống phần nhiều bắt nguồn từ câu chuyện lịch sử, thần thoại truyền thuyết, có tác dụng giáo hóa đạo đức một cách âm thầm, lâu dài.
- Di sản phi vật thể: Năm 2008, tạo hình bột mì được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đợt hai, việc bảo vệ và truyền thừa của nó rất quan trọng đối với việc duy trì tính đa dạng văn hóa.

Ngày nay, nghệ thuật tạo hình bột mì trên cơ sở kế thừa truyền thống không ngừng đổi mới, đề tài càng hiện đại, và bước vào lớp học, bảo tàng và sân khấu giao lưu văn hóa quốc tế, tiếp tục giới thiệu với thế giới sức hấp dẫn vĩnh hằng của nghệ thuật dân gian Trung Quốc.

Tài liệu tham khảo

1. Trang web Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc · Bảo tàng số Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc - Tổng quan dự án Tạo hình bột mì (Tượng bột).
   http://www.ihchina.cn/project_details/14403/
2. Trung tâm Nghiên cứu Di sản phi vật thể, Học viện Mỹ thuật Trung ương - "Nghiên cứu đặc điểm tạo hình và nội hàm văn hóa của nghệ thuật tạo hình bột mì dân gian".
   (Các bài viết học thuật liên quan thường đăng trên các tạp chí "Nghiên cứu Mỹ thuật", "Dân nghệ"..., có thể tra cứu qua các nền tảng học thuật như CNKI)
3. Trung tâm Bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Sơn Đông - Giới thiệu nghệ thuật tạo hình bột mì Sơn Đông.
   http://www.sdfycc.com/index.php?s=/home/article/detail/id/258.html
4. Bảo tàng Cố Cung - Tài liệu nghiên cứu liên quan đến văn hóa đồ bột mì cổ và tạo hình bột mì trong các hiện vật được lưu giữ của viện bảo tàng.
   https://www.dpm.org.cn/ (Có thể tìm kiếm thông tin bài viết học thuật hoặc triển lãm liên quan trong trang web)