Đại Vận Hà

Synopsis

Tổng quan

Đại Vận Hà, còn gọi là Kinh Hàng Đại Vận Hà, là con kênh đào cổ đại có thời gian khai mở sớm nhất, chiều dài lớn nhất và quy mô công trình lớn nhất trên thế giới. Nó bắt đầu từ Bắc Kinh ở phía bắc, kéo dài đến Hàng Châu ở phía nam, đi qua bốn tỉnh và hai thành phố ngày nay là Bắc Kinh, Thiên Tân, Hà Bắc, Sơn Đông, Giang Tô, Chiết Giang, kết nối các hệ thống sông Hải Hà, Hoàng Hà, Hoài Hà, Trường Giang, Tiền Đường Giang...

Tổng quan

Đại Vận Hà, còn gọi là Kinh Hàng Đại Vận Hà, là con kênh đào cổ đại có thời gian khởi công sớm nhất, chiều dài lớn nhất và quy mô công trình đồ sộ nhất thế giới. Phía bắc bắt đầu từ Bắc Kinh, phía nam đến Hàng Châu, đi qua bốn tỉnh và hai thành phố ngày nay là Bắc Kinh, Thiên Tân, Hà Bắc, Sơn Đông, Giang Tô, Chiết Giang, kết nối năm hệ thống sông lớn là Hải Hà, Hoàng Hà, Hoài Hà, Trường Giang và Tiền Đường Giang, với tổng chiều dài khoảng 1794 km. Đại Vận Hà không chỉ là huyết mạch giao thông Bắc-Nam thời cổ đại Trung Quốc, mà còn là biểu tượng vĩ đại của trí tuệ và tinh thần dân tộc Trung Hoa, được UNESCO đưa vào Danh mục Di sản Thế giới vào năm 2014.

Lịch sử

Việc đào Đại Vận Hà không phải một sớm một chiều, mà trải qua quá trình xây dựng và hoàn thiện liên tục qua nhiều triều đại, lịch sử của nó kéo dài hơn 2500 năm.

• Xuân Thu đến Tùy: Đặt nền móng và hình thành phôi thai. Có thể truy nguyên sớm nhất đến cuối thời Xuân Thu thế kỷ 5 TCN, Ngô vương Phù Sai cho đào Hàm Cừu, kết nối Trường Giang với Hoài Hà, nhằm thuận lợi cho vận tải quân sự. Trong các thời kỳ Chiến Quốc, Tần Hán, Ngụy Tấn Nam Bắc triều sau đó, các khu vực đều có việc đào kênh mang tính khu vực. Đến triều Tùy, để củng cố thống nhất và tăng cường liên hệ Bắc-Nam, Tùy Dạng Đế trên cơ sở các đời trước đã tiến hành công trình đào bới hệ thống quy mô lớn, hình thành nên Đại Vận Hà Bắc-Nam lấy Lạc Dương làm trung tâm, phía bắc đến Trác Quận (nay là Bắc Kinh), phía nam đến Dư Hàng (nay là Hàng Châu), đặt nền móng cho cơ cấu cơ bản của Đại Vận Hà đời sau.
• Đường Tống: Thịnh vượng và phát triển. Thời Đường Tống là thời kỳ hoàng kim của Đại Vận Hà. Kênh đào trở thành huyết mạch kinh tế quốc gia, vận chuyển liên tục lương thực, vật tư từ phương Nam đến trung tâm chính trị phương Bắc, hỗ trợ sự thịnh vượng của các đô thị lớn như Trường An, Khai Phong, Hàng Châu, đồng thời thúc đẩy sự trỗi dậy của các thị trấn thương mại dọc bờ.
• Nguyên Minh Thanh: Định hình và cực thịnh. Nhà Nguyên định đô ở Đại Đô (nay là Bắc Kinh), để rút ngắn hành trình, bỏ tuyến đường vòng qua Lạc Dương cũ, cho đào các con sông như Tế Châu Hà, Hội Thông Hà, khiến Đại Vận Hà về cơ bản đi thẳng, hình thành hướng đi của Kinh Hàng Đại Vận Hà ngày nay. Hai triều Minh Thanh tiếp tục nạo vét duy tu, vận tải trên kênh đạt đỉnh cao, trở thành "huyết mạch" duy trì sự cai trị của đế quốc.
• Cận hiện đại: Chuyển đổi và tái sinh. Cuối thời Thanh, do Hoàng Hà đổi dòng, vận tải biển nổi lên và xây dựng đường sắt, một số đoạn của Đại Vận Hà dần bị bồi lấp, chức năng vận tải thủy (tào vận) suy thoái. Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, đặc biệt là những năm gần đây, nhà nước thực hiện chiến lược bảo vệ, kế thừa và sử dụng văn hóa Đại Vận Hà, một số đoạn được khôi phục thông hàng, giá trị lịch sử, văn hóa, sinh thái của nó được coi trọng và phục hưng chưa từng có.

Đặc điểm chính

Đại Vận Hà là một công trình hệ thống cực kỳ phức tạp, đặc điểm của nó thể hiện trên nhiều phương diện.

Ý nghĩa văn hóa

Giá trị của Đại Vận Hà vượt xa chức năng vận tải của bản thân nó, nó là một hành lang văn hóa lưu động, định hình sâu sắc bức tranh văn minh Trung Quốc.

Huyết mạch kinh tế và quản trị quốc gia: Là con đường vận tải thủy (tào vận) quan trọng nhất thời cổ đại, nó đảm bảo cung ứng vật tư cho kinh thành và biên cương phía Bắc, là nền tảng duy trì sự thống nhất quốc gia và ổn định chính trị, hệ thống quản lý của nó cũng thể hiện năng lực quản trị quốc gia cao siêu của Trung Quốc cổ đại.

Sợi dây liên kết hòa hợp văn hóa: Kênh đào như một dải lụa, kết nối các dòng sông tự nhiên chảy theo hướng Đông-Tây của Trung Quốc, thúc đẩy mạnh mẽ việc trao đổi vật tư, di cư dân số và giao lưu văn hóa giữa Nam-Bắc. Phương ngữ, ẩm thực, hát kịch, thủ công mỹ nghệ thậm chí lối sống dọc bờ hòa quyện tại đây, hình thành nên "vành đai văn hóa Vận Hà" độc đáo.

Cái nôi của văn minh đô thị: Sự thông suốt của kênh đào đã thúc đẩy và làm thịnh vượng một loạt thành phố lịch sử như Dương Châu, Hoài An, Tế Ninh, Lâm Thanh, Thiên Tân, Thông Châu... Những thành phố này hưng thịnh nhờ kênh đào, bố cục đô thị, phong cách kiến trúc, hình thái thương mại của chúng đều in đậm dấu ấn của Vận Hà.

Nguồn mạch văn học nghệ thuật: Hàng ngàn năm qua, vô số văn nhân mặc khách đi lại, nhậm chức dọc kênh đào, để lại kho tàng thơ ca từ phú, bút ký tiểu thuyết, tác phẩm hội họa đồ sộ. Từ "Biện Hà Hoài Cổ" của Bì Nhật Hưu đến sự phồn hoa chợ búa trong "Thanh Minh Thượng Hà Đồ", rồi đến miêu tả về việc nhà họ Lâm tiến kinh trong "Hồng Lâu Mộng", kênh đào đều là bối cảnh văn hóa và nguồn cảm hứng quan trọng.

Di sản sống động: Đại Vận Hà không phải là di tích lịch sử bị phủ bụi, đến nay một số đoạn vẫn giữ chức năng vận tải, tưới tiêu, tiêu lũ, cuộc sống của người dân dọc bờ gắn bó mật thiết với nó. Nó là di sản văn hóa đang sống, đang chảy, mang theo ký ức tập thể và sức sống phát triển liên tục của dân tộc Trung Hoa.

Tài liệu tham khảo

1. Văn bản đề cử Di sản Đại Vận Hà Trung Quốc (Trang web chính thức của Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO):
   https://whc.unesco.org/en/list/1443/documents/
2. Cục Di sản Văn hóa Quốc gia - Bảo vệ và quản lý Đại Vận Hà:
   http://www.ncha.gov.cn/col/col2409/index.html
3. Địa lý Quốc gia Trung Quốc - Chuyên đề Đại Vận Hà:
   http://www.dili360.com/zt/gallery/535b6b6c7c8c8c5d.htm