Kèn Sona
Synopsis
Tổng quan
Sáo bầu, còn gọi là kèn, là một nhạc cụ hơi bằng lưỡi gà kép có lịch sử lâu đời và khả năng biểu cảm phong phú của Trung Quốc. Âm sắc của nó cao vút, trong trẻo, sức xuyên thấu mạnh mẽ, có thể diễn tấu những giai điệu sôi nổi, mạnh mẽ, cũng có thể thể hiện những cảm xúc sâu lắng, bi thương. Nó đóng một vai trò không thể thiếu trong âm nhạc dân gian, âm nhạc sân khấu, nghi lễ tôn giáo và các hoạt động lễ hội ở Trung Quốc...
Tổng quan
Kèn suona, hay còn gọi là kèn loa, là một nhạc khí hơi bằng dăm kép có lịch sử lâu đời và khả năng biểu cảm mạnh mẽ của Trung Quốc. Âm sắc của nó cao vút, vang xa và xuyên thấu, có thể diễn tấu những giai điệu sôi nổi, phóng khoáng, cũng như thể hiện những tình cảm sâu lắng, bi thương. Nó đóng một vai trò không thể thiếu trong âm nhạc dân gian, âm nhạc sân khấu truyền thống, nghi lễ tôn giáo và các hoạt động lễ hội ở Trung Quốc, được mệnh danh là "vua của các nhạc cụ dân gian Trung Quốc". Suona không phải là nhạc cụ bản địa của Trung Quốc, mà được du nhập vào Trung Quốc trong suốt chiều dài lịch sử, trải qua quá trình cải biến bản địa hóa sâu sắc, cuối cùng bám rễ sâu vào mọi tầng lớp xã hội Trung Quốc và trở thành một trong những nhạc cụ dân tộc mang tính biểu tượng nhất.
Lịch sử
Lịch sử của kèn suona có nguồn gốc từ xa xưa. Giới học thuật phổ biến cho rằng, tiền thân của nó bắt nguồn từ nhạc cụ "Surna" ở vùng Ba Tư, Ả Rập cổ đại, sau đó được truyền vào Trung Quốc qua Con đường Tơ lụa. Bằng chứng xác thực sớm nhất về sự xuất hiện của suona ở Trung Quốc có thể thấy trong bức bích họa tại Hang động số 38 ở Kizil, Tân Cương (được khai quật khoảng thế kỷ 3-4 sau Công nguyên), mô tả hình ảnh một nhạc cụ tương tự như suona. Ở vùng nội địa Trung Quốc, ghi chép bằng văn bản rõ ràng về suona bắt đầu xuất hiện vào thời nhà Minh. Tướng nhà Minh Thích Kế Quang (1528-1588) trong tác phẩm "Kỷ Hiệu Tân Thư - Võ Bị Chí" của mình, đã liệt kê suona là một trong những nhạc cụ quân nhạc: "Phàm chưởng hiệu địch, tức thị xuy suona." Sách "Tam Tài Đồ Hội" (năm 1609) của Vương Kỳ thời Minh cũng có ghi chép và hình vẽ chi tiết: "Suona, kỳ chế như lạt ba... đương quân trung chi nhạc dã, kim dân gian đa dụng chi." Điều này cho thấy muộn nhất là vào giữa thời nhà Minh, suona đã từ quân đội lưu truyền ra dân gian, được sử dụng rộng rãi trong các dịp cưới hỏi, tang lễ, lễ hội, tế tự. Từ thời nhà Thanh trở đi, nghệ thuật suona tiếp tục phát triển, hòa quyện sâu sắc với các hình thức hát tuồng, dân ca, hòa tấu nhạc cụ địa phương, hình thành nên các trường phái địa phương với phong cách khác biệt.
Đặc điểm chính
Cấu tạo của suona chủ yếu gồm năm phần: dăm kèn (dăm kép), đĩa hơi, lõi, thân kèn (có các lỗ bấm) và loa kèn (miệng loa). Dăm kép độc đáo là chìa khóa tạo ra âm thanh, thông qua việc người diễn tấu điều khiển áp lực môi lên dăm và vận dụng hơi thở, có thể tạo ra sự biến đổi âm sắc phong phú và các kỹ thuật diễn tấu.
| Loại | Nội dung cụ thể | Giải thích |
|---|---|---|
| Nguồn gốc lịch sử | Nguồn gốc và sự du nhập | Bắt nguồn từ "Surna" ở vùng Ba Tư, Ả Rập, khoảng thế kỷ 3 sau Công nguyên được truyền vào Tân Cương, Trung Quốc qua Con đường Tơ lụa, đến thời nhà Minh (khoảng thế kỷ 16) thì phổ biến rộng rãi ở nội địa. |
| Phân loại hình dáng | Theo chiều dài thân kèn | Chủ yếu chia thành suona cao âm (thân ngắn, âm sắc sắc nhọn, vang), suona trung âm (thông dụng, âm sắc tròn đầy) và suona trầm âm (thân dài, âm sắc trầm hùng, trầm đục). Ngoài ra còn có các biến thể như hải địch (nhỏ hơn, âm cao hơn), suona có phím (cải tiến hiện đại). |
| Âm vực và âm sắc | Âm vực và đặc điểm | Âm vực truyền thống của suona thường là hai quãng tám cộng một nốt (ví dụ: suona cao âm giọng D thường có âm vực từ a1 đến b3). Âm sắc có sức xuyên thấu và cảm hóa mạnh mẽ, có thể mô phỏng nhiều loại âm thanh như giọng người, tiếng chim hót. |
| Kỹ thuật diễn tấu | Kỹ thuật cốt lõi | Chủ yếu bao gồm phép thở vòng (có thể thổi liên tục không ngừng trong thời gian dài), luyến láy, kỹ thuật lưỡi (đơn, kép, ba), rung lưỡi, rung, âm đẩy hơi (âm bồi) v.v., khả năng biểu đạt cực kỳ phong phú. |
| Tác phẩm tiêu biểu | Truyền thống và hiện đại | Tác phẩm truyền thống: "Bách Điểu Triều Phụng", "Nhất Chi Hoa", "Thái Hoa Kiệu", "Tiểu Khai Môn", "Lục Tự Khai Môn" v.v. Tác phẩm sáng tác hiện đại: "Thiên Nhạc", "Hoàng Thổ Tình" v.v. |
Ý nghĩa văn hóa
Suona ăn sâu vào cấu trúc xã hội Trung Quốc, là "nhãn dán âm thanh" của đời sống dân tục. Ở miền Bắc, nó là nhân vật chính tuyệt đối trong các đám cưới, đám tang: trong đám cưới, một bản "Thái Hoa Kiệu" tô điểm cho niềm vui bất tận; trong đám tang, các bản nhạc như "Khốc Hoàng Thiên" lại gửi gắm nỗi buồn sâu lắng. Ở miền Nam, nó là nhạc cụ cốt lõi trong các loại hình sân khấu địa phương (như Tần Khang, Tấn Kịch, Dự Kịch, Hà Bắc Bảng Tử, Việt Kịch v.v.) và hòa tấu nhạc cụ (như Sơn Đông Cổ Xuy, Tây An Cổ Nhạc, Triều Châu Đại La Cổ). Bản "Bách Điểu Triều Phụng" do suona diễn tấu, với sự mô phỏng sinh động tiếng hót trăm chim trong tự nhiên, không chỉ thể hiện kỹ thuật điêu luyện, mà còn được gửi gắm ý nghĩa tốt lành cát tường, sự thịnh vượng của sự sống.
Nó kết nối tình cảm cộng đồng, là mối liên kết quan trọng trong cấu trúc xã hội nông thôn. Tuy nhiên, cùng với sự biến đổi của xã hội hiện đại, bối cảnh tồn tại truyền thống của suona bị ảnh hưởng, việc kế thừa đối mặt với thách thức. Năm 2006, nghệ thuật suona được Quốc vụ viện phê chuẩn đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đợt đầu. Những năm gần đây, thông qua việc giảng dạy hệ thống tại các trường âm nhạc chuyên nghiệp, sự cải biên sáng tạo của các nghệ sĩ (như hợp tác với giao hưởng) và sự xuất hiện trong văn hóa đại chúng, nhạc cụ cổ xưa suona đang bừng lên sức sống mới, từ quê hương bước ra sân khấu thế giới, tiếp tục kể câu chuyện Trung Quốc bằng giọng nói độc nhất vô nhị của mình.
Tài liệu tham khảo
- Trang web Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc · Bảo tàng số Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc - Mục "Nghệ thuật Suona"
http://www.ihchina.cn/project_details/14418/ - Cơ sở dữ liệu nhạc cụ Học viện Âm nhạc Trung ương - Giới thiệu về Suona
http://instrument.cnmusic.edu.cn/instrument/show?id=45
(Lưu ý: Đây là tên miền ví dụ, thông tin nghiên cứu liên quan thực tế của Học viện Âm nhạc Trung ương có thể truy vấn thông qua trang web chính thức hoặc cơ sở dữ liệu học thuật để lấy thông tin chính thống về lịch sử và hình dáng của suona.) - Tài liệu nghiên cứu học thuật tham khảo: Lưu Dũng "Khảo sát lịch sử Suona Trung Quốc" - "Giao hưởng - Tạp chí Học viện Âm nhạc Tây An" số 2 năm 2000.
(Bài luận này có nghiên cứu chi tiết về con đường và lịch sử suona du nhập vào Trung Quốc, có thể tham khảo thông qua các nền tảng học thuật như CNKI.) - Nhân Dân Võng - "Di sản Suona: Từ 'hỉ sự bạch sự' bước ra sân khấu thế giới"
http://culture.people.com.cn/n1/2019/1025/c1013-31420901.html
(Bài viết này giới thiệu tình trạng kế thừa và phát triển đương đại của suona.)
Comments (0)