Chińska cytra guqin
Synopsis
Guqin, znany również jako siedmiostrunowy instrument, jest jednym z najstarszych chińskich instrumentów szarpanych, liczącym ponad trzy tysiące lat historii. Opowieść o „Górach i wodach spotykających duszną bratnią duszę” wywodzi się z historii o Bo Ya i Zi Qi związanej z guqin. W 2003 roku został wpisany na listę Arcydzieł Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO, a w 2006 roku na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Stanowi on symbol pierwszej z sześciu starożytnych sztuk oraz ducha uczonych.
Przegląd
Guqin, zwany także qin siedmiostrunowym, jest najstarszym i najbardziej kulturowo znaczącym chińskim instrumentem szarpanym, o ponad trzech tysiącach lat historii. Guqin to nie tylko instrument muzyczny, ale także nośnik ducha tradycyjnych chińskich intelektualistów i myśli filozoficznej. Starożytni uczeni umieścili qin na pierwszym miejscu wśród czterech sztuk (qin, qi, shu, hua – gra na qin, gra w go, kaligrafia, malarstwo), a granie na nim uważano za najbardziej wyrafinowaną czynność służącą kształtowaniu charakteru i ducha. Odwieczna opowieść o „Górach wysokich i wodach płynących” (Gāoshān Liúshuǐ), w której spotykają się pokrewne dusze, uczyniła z guqin wieczny symbol przyjaźni i zrozumienia w kulturze chińskiej. W 2003 roku sztuka guqin została wpisana przez UNESCO na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa ludzkości, będąc jednym z pierwszych chińskich obiektów na tej światowej liście.
Forma guqin jest unikalna i elegancka. Korpus instrumentu ma około 130 cm długości i 20 cm szerokości. Wierzchnia płyta (mianban) jest zwykle wykonana z drewna paulowni (tong) lub cedru (shan), a dolna płyta (diban) z drewna katalpy (zi) lub namu. Na wierzchu rozpiętych jest siedem jedwabnych strun (współcześnie używa się też strun stalowych). Na płycie wierzchniej osadzonych jest trzynaście płytek z macicy perłowej zwanych „znakami qin” (qin hui), które wyznaczają pozycje dźwięków. Konstrukcja guqin kryje w sobie bogate kulturowe symbole: długość korpusu – trzy chi, sześć cun i pięć fen – symbolizuje 365 dni roku; wypukły wierzch instrumentu reprezentuje okrągłe niebo (Tianyuan), płaskie dno – kwadratową ziemię (Difang); trzynaście znaków symbolizuje dwanaście miesięcy plus miesiąc przestępny.
Pochodzenie historyczne
Legendy o guqin sięgają czasów starożytnych. Mówi się, że Fuxi lub Shennong stworzył pierwotnie qin pięciostrunowy, symbolizujący pięć żywiołów (metal, drewno, wodę, ogień, ziemię). Później, gdy król Wen z dynastii Zhou był więziony w Youli, dodał jedną strunę („strunę Wen”), a król Wu z Zhou, gdy wyprawiał się przeciwko królowi Zhou, dodał kolejną („strunę Wu”). Od tego czasu guqin ustalił się jako instrument siedmiostrunowy, stąd nazwa „qin siedmiostrunowy”.
W okresie Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw guqin był już wysoce rozwiniętym instrumentem. Najsłynniejszym wówczas mistrzem qin był Yu Boya. Historia jego przyjaźni z Zhong Ziqi, opowieść o „Górach wysokich i wodach płynących” spotykających pokrewne dusze, jest jednym z najbardziej poruszających legend o przyjaźni w kulturze chińskiej. Boya doskonale grał na qin, a Ziqi doskonale słuchał. Gdy Boya grał, myśląc o wysokich górach, Ziqi mówił: „Wzniosłe jak Góra Tai”. Gdy Boya myślał o płynącej wodzie, Ziqi mówił: „Rozległe jak rzeki i morza”. Po śmierci Ziqi, Boya, pogrążony w żalu po stracie pokrewnej duszy, roztrzaskał swój qin i zerwał struny, już nigdy więcej nie grając. Ta historia sprawiła, że guqin stał się synonimem pokrewnej duszy (zhiyin) i przyjaźni.
Starożytne słynne utwory
| Tytuł utworu | Epoka | Treść |
|---|---|---|
| Góry wysokie i wody płynące (Gāoshān Liúshuǐ) | Okres przed Qin | Opowieść o pokrewnych duszach Boyi i Ziqi, później podzielona na dwa utwory: „Wysokie góry” i „Płynące wody” |
| Guangling San | Han / Wei | Odwieczne arcydzieło zagrane przez Ji Kanga przed egzekucją |
| Dzikie gęsi opadające na piaszczystą łachę (Píngshā Luòyàn) | Dynastia Ming | Scena jesiennych gęsi spadających na piaszczystą równinę, nastrój wzniosłości i spokoju |
| Trzy wariacje o śliwie (Méihuā Sānnòng) | Wschodnia Jin | Użycie hartu śliwy jako metafory szlachetnego charakteru uczonego |
| Trzykrotne pożegnanie w Yangguan (Yángguān Sāndié) | Dynastia Tang | Adaptacja wiersza Wang Wei „Piosenka o Weicheng”, temat pożegnania |
| Chmury nad rzekami Xiao i Xiang (Xiāoxiāng Shuǐyún) | Południowa Song | Guo Chuan wyraża ból po utracie kraju poprzez obrazy zmieniających się chmur i wód |
„Guangling San” to najbardziej legendarny utwór w historii chińskiej muzyki. W okresie Trzech Królestw, Ji Kang, jeden z Siedmiu Mędrców z Bambusowego Gaju, został skazany na śmierć za obrazę rodu Sima. Przed egzekucją, zachowując spokój, zagrał „Guangling San”, a po skończeniu westchnął: „Guangling San od dziś zaniknie”. Jednak utwór ten nie zaginął naprawdę, lecz został przekazany potomnym i stał się najbardziej legendarną kompozycją na guqin w historii chińskiej muzyki.
W 1977 roku USA wystrzeliły sondę kosmiczną Voyager 1, niosącą pozłacaną płytę, na której znalazło się nagranie „Płynących wód” (Liúshuǐ) w wykonaniu chińskiego mistrza guqin, Guana Pinghu. Utwór ten, jako reprezentant ludzkiej cywilizacji, został wysłany w kosmos.
Duch kulturowy
Pozycja guqin w kulturze chińskiej daleko wykracza poza zwykły instrument. Starożytni intelektualiści grali na qin nie dla występu, ale dla kształtowania charakteru i ducha. W wierszu Bai Juyi czytamy: „Dla ucha mdłe i bez smaku, dla serca ukryta głęboka uczucie” – opisuje to właśnie skrytą, powściągliwą cechę estetyczną muzyki guqin. Dźwięk guqin nie jest głośny, jego barwa jest staroświecka i głęboka, najbardziej odpowiednia do samotnego grania w cichym otoczeniu lub wspólnego słuchania z kilkoma pokrewnymi duszami. Ta idea sztuki jako samoudręczenia, a nie zabawiania innych, głęboko odzwierciedla kulturowego ducha tradycyjnych chińskich intelektualistów, skierowanego do wewnątrz, refleksyjnego, dążącego do duchowej wolności.
Guqin ma także głęboki związek z chińską filozofią. Taoiści uważali, że „wielki dźwięk jest bezdźwięczny” – najpiękniejsza muzyka nie leży w wirtuozerskiej technice czy głośności, ale w nastoju i posmaku. Muzyka guqin dąży właśnie do takiego estetycznego realm – dźwięków poza strunami, smaków poza rymem.
Współczesna kontynuacja
W XX wieku guqin był bliski wymarcia, w całym kraju potrafiło na nim grać mniej niż sto osób. Jednak po wejściu w XXI wiek, wraz z odrodzeniem tradycyjnej kultury, guqin odrodził się. Po wpisaniu na listę UNESCO w 2003 roku, liczba osób uczących się gry na guqin gwałtownie wzrosła, w różnych miejscach otwierano pracownie i kursy guqin. Podczas ceremonii otwarcia Igrzysk Olimpijskich w Pekinie w 2008 roku, wspaniała prezentacja guqin pozwoliła całemu światu usłyszeć dźwięk tego starożytnego instrumentu.
Dziś guqin stał się jednym z ważnych symboli odrodzenia tradycyjnej kultury chińskiej. Coraz więcej młodych ludzi zaczyna się uczyć gry na guqin, w większych miastach działają stowarzyszenia i organizowane są wydarzenia związane z guqin. Krzyżowanie muzyki guqin z muzyką współczesną również zaowocowało wieloma innowacyjnymi dziełami. Ten starożytny instrument, niosący trzy tysiące lat cywilizacji, odradza się, nabierając nowej witalności we współczesnym społeczeństwie.
Źródła
- Chińska strona niematerialnego dziedzictwa kulturowego: https://www.ihchina.cn
- Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/古琴
- Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/古琴
- Muzeum Narodowe Chin: https://www.chnmuseum.cn
Comments (0)