Pekin Opera

Synopsis

Pekinopera jest jednym z pięciu głównych gatunków chińskiej opery, ukształtowała się w środkowym okresie dynastii Qing w Pekinie i ma już ponad 200 lat historii. Łączy elementy opery Anhui, opery Hubei, wchłaniając także esencję sztuki opery Kunqu i Qinqiang. Jej rdzeniem są umiejętności śpiewu, recytacji, gry aktorskiej i akrobatyki walki, a cztery główne role to sheng (męskie), dan (żeńskie), jing (malowane twarze) i chou (klaun). W 2010 roku została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO i jest uznawana za narodowy skarb Chin.

Przegląd

Pekin opera jest reprezentatywnym gatunkiem tradycyjnego chińskiego teatru, uważanym za narodowy skarb Chin. Powstała w środkowym okresie dynastii Qing w Pekinie i ma już ponad 200 lat historii. Łączy w sobie elementy opery Anhui (Huiju) i opery Hubei (Hanju), wchłaniając także esencję różnych lokalnych form operowych, takich jak opera Shaanxi (Qinqiang), opera Kunqu, opera Bangzi i opera Yiyang. Dojrzewała w cesarskiej stolicy Pekinie, stając się syntezą chińskiej sztuki operowej. W 2010 roku pekin opera została wpisana przez UNESCO na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości.

Pekin opera, ze swoim skodyfikowanym systemem wykonawczym, wyszukanymi kostiumami i charakteryzacją twarzy (lianpu), unikalną muzyką wokalną i głębokim zapleczem literackim, jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych form sztuki tradycyjnej kultury chińskiej. Od cesarzy i generałów po utalentowanych uczonych i piękne damy, od dworskiej muzyki po sceny ludowe, pekin opera niesie ze sobą estetyczne ideały i duchowe dążenia narodu chińskiego.

Pochodzenie historyczne

Początków pekin opery można doszukiwać się w 55. roku panowania cesarza Qianlonga z dynastii Qing (1790 rok). Z okazji 80. urodzin cesarza Qianlonga, trupa Sanqing z Anhui pod przywództwem Gao Langtinga przybyła do Pekinu, aby dać przedstawienie. Następnie do stolicy przybyły kolejne trupy z Anhui, takie jak Sixi, Chuntai i Hechun, tworząc spektakularną sytuację zwaną "czterema wielkimi trupami z Anhui w Pekinie". Podczas występów w Pekinie trupy te stopniowo współpracowały z artystami opery Hanju, łącząc melodię erhuang z opery Anhui z melodią xipi z opery Hanju, tworząc unikalny system melodii pihuang charakterystyczny dla pekin opery.

Około 1840 roku pekin opera ukształtowała się jako samodzielna forma teatralna. Następnie przeżyła bezprecedensowy rozkwit na dworze cesarskim dynastii Qing. Cesarzowa wdowa Cixi szczególnie upodobała sobie pekin operę, co przyczyniło się do jej awansu z ludowej sztuki do dworskiej rozrywki. Okres Republiki Chińskiej był złotym wiekiem pekin opery. Cztery wielkie damy (si da ming dan) – Mei Lanfang, Shang Xiaoyun, Cheng Yanqiu i Xun Huisheng – wynieśli sztukę pekin opery na szczyt. Mei Lanfang wyprowadził pekin operę poza granice Chin, odwiedzając kolejno Japonię, Stany Zjednoczone, Związek Radziecki i inne kraje, czyniąc z niej ważne okno prezentujące chińską kulturę światu.

Cztery główne role (Hangdang)

Charakterystyka artystyczna

System wykonawczy pekin opery opiera się na czterech podstawowych umiejętnościach: śpiewie (chang), recytacji (nian), grze aktorskiej (zuo) i walce (da). Chang odnosi się do śpiewu; główne melodie pekin opery to xipi i erhuang, a różne rytmy (banshi) wyrażają różne emocje. Nian oznacza recytację, która dzieli się na jingbai (mowę pekińską) i yunbai (recytację rymowaną). Zuo odnosi się do gry aktorskiej obejmującej gesty, spojrzenia, pozycje ciała, kroki i inne skodyfikowane ruchy. Da oznacza walkę sceniczną, która łączy w sobie esencję chińskich sztuk walki i jest niezwykle widowiskowa.

Charakteryzacja twarzy (lianpu) jest jednym z najbardziej wizualnie uderzających elementów pekin opery. Różne kolory reprezentują różne cechy charakteru: czerwony symbolizuje lojalność i prawość (np. Guan Yu), czarny – uczciwość i surowość (np. Bao Zheng), biały – podstępność i zdradliwość (np. Cao Cao), niebieski – dzielność i gwałtowność, a złoty – bogów, duchy i demony. Malowanie lianpu jest niezwykle wymagające i stanowi jedną z podstawowych umiejętności aktora pekin opery.

Kostiumy pekin opery nazywane są xingtou i obejmują różne typy, takie jak mangpao (szaty ceremonialne), kao (zbroje), pei (peleryny) i xuezi (codzienne szaty), z których każdy ma ścisłe zasady użycia. Kolor, wzór i styl kostiumu muszą odpowiadać statusowi, charakterowi i fabule roli. Wyszukane hafty i wspaniałe projekty sprawiają, że kostiumy pekin opery same w sobie są dziełami sztuki.

Klasyczne sztuki

Tradycyjny repertuar pekin opery liczy ponad tysiąc sztuk. Do najbardziej znanych należą: Pożegnanie konkubiny (Bawang Bie Ji), Pijana konkubina (Guifei Zuijiu), Pusta forteca (Kong Cheng Ji), Sprawa przeciwko Chen Shimei (Zha Mei An), Czwarty syn odwiedza matkę (Silang Tanmu), Zaklęta sakiewka (Suo Lin Nang), Zgromadzenie bohaterów (Qun Ying Hui), Przepychanie rydwanu (Tiao Hua Che). Każda sztuka ma ustalone melodie, ruchy i skodyfikowane przedstawienie, a aktorzy rozwijają w ramach tradycji własne cechy stylistyczne, tworząc szkoły.

Obecna sytuacja i przekaz

Współcześnie pekin opera stoi przed wyzwaniami, takimi jak starzejąca się publiczność i trudności w przekazie. Jednak państwo i instytucje kulturalne na różnych szczeblach aktywnie promują ochronę i przekaz pekin opery. Nowe formy, takie jak wprowadzanie opery do szkół, kluby operowe, transmisje online, przyciągają młodszych widzów. Niektórzy artyści pekin opery eksperymentują także z łączeniem jej ze współczesnymi formami sztuki, badając współczesne sposoby jej wyrażania.

Źródła

1. Baidu Baike: https://baike.baidu.com/item/京剧
2. Wikipedia: https://zh.wikipedia.org/zh-cn/京剧
3. Chińska strona internetowa dziedzictwa niematerialnego: https://www.ihchina.cn