Bánh chưng
Synopsis
Tổng quan
Bánh chưng, xưa gọi là "giốc thử", "đồng tông", là món ăn truyền thống của Trung Quốc trong các dịp lễ tết, đặc biệt phổ biến nhất vào dịp Tết Đoan Ngọ. Nguyên liệu chính là gạo nếp, được gói bằng lá dong, lá sậy hoặc các loại lá cây khác, bên trong có nhân với nhiều loại nhân khác nhau, sau khi buộc chặt thì đem hấp hoặc luộc chín. Hình dáng đa dạng, phổ biến nhất là hình chóp tam giác...
Tổng quan
Bánh chưng, bánh tét (hay còn gọi là bánh ú, bánh tro), cổ xưa gọi là "giốc thử", "đồng tông", là món ăn truyền thống trong các dịp lễ tết của Trung Quốc, đặc biệt phổ biến nhất trong dịp Tết Đoan Ngọ. Nó được làm chủ yếu từ gạo nếp, bọc bằng lá như lá trúc, lá sậy, bên trong có nhân đa dạng, sau khi buộc chặt thì đem hấp hoặc luộc chín. Hình dáng đa dạng, thường thấy có hình chóp tam giác, hình tứ giác, hình dài, v.v. Không chỉ là một món ăn có hương vị độc đáo, nó còn là vật chứa đựng ký ức văn hóa lịch sử sâu sắc, thể hiện trí tuệ và tình cảm trong văn hóa ẩm thực Trung Hoa.
Nguồn gốc lịch sử
Lịch sử bánh chưng, bánh tét có nguồn gốc xa xưa, có thể truy nguyên sớm nhất đến thời Xuân Thu. Ban đầu có thể liên quan đến các hoạt động tế lễ. Truyền thuyết lưu truyền rộng rãi nhất về việc ăn bánh chưng, bánh tét trong Tết Đoan Ngọ là để tưởng nhớ Khuất Nguyên, nhà thơ nước Sở thời Chiến Quốc. Theo ghi chép trong "Tục Tề Khuê ký" của Ngô Quân thời Lương, Nam triều, sau khi Khuất Nguyên nhảy xuống sông Mịch La tự vẫn vào ngày 5 tháng 5 âm lịch, dân chúng đau buồn, để ngăn cá tôm ăn thân thể ông, đã bọc lương thực bằng lá xoan (lại cây) rồi ném xuống sông, sau này dần dần biến thành phong tục ăn bánh chưng, bánh tét trong Tết Đoan Ngọ.
Trong dòng chảy lịch sử, hình thái và nội hàm của bánh chưng, bánh tét không ngừng biến đổi. Thời Hán, "tông" đã xuất hiện, được bọc bằng lá củ ấu (lá lúa miến), gọi là "giốc thử". Thời Tấn, bánh chưng, bánh tét trở thành món ăn cố định trong Tết Đoan Ngọ, và bắt đầu được thêm dược liệu "ích trí nhân", gọi là "ích trí tông". Thời Đường, bánh chưng, bánh tét "trắng trong như ngọc", hình dáng xuất hiện hình chóp, hình thoi, và đã xuất hiện "bách sách tông" dùng để biếu tặng. Thời Tống, xuất hiện "mứt tông", trái cây được cho vào bánh. Thời Minh Thanh, vật liệu bọc bánh chưng, bánh tét chuyển thành lá trúc, nhân bánh phong phú hơn, đặc sắc địa phương cũng ngày càng rõ nét, lưu truyền đến ngày nay.
Nguyên liệu và cách làm
Lõi của bánh chưng, bánh tét là gạo nếp, kết hợp với các loại nhân khác nhau, và được bọc bằng lá cây đặc định. Bánh chưng, bánh tét ở các vùng khác nhau có sự khác biệt rõ rệt về nguyên liệu và cách làm, hình thành hai hệ thống hương vị chính là mặn và ngọt, cùng nhiều loại đặc sản địa phương.
Phân loại nguyên liệu chính:
* Nguyên liệu chính: Gạo nếp (nếp tròn hoặc nếp dài), đôi khi trộn với kê hoặc thêm nước tro (làm bánh tro).
* Lá gói: Lá trúc (phổ biến nhất), lá sậy, lá sồi, lá chuối, lá sen, ống tre, v.v., mang lại hương thơm đặc trưng cho bánh.
* Nhân bánh:
* Nhân mặn: Thịt ba chỉ, giăm bông, lòng đỏ trứng muối, thịt gà, hạt dẻ, nấm hương, tôm khô, sò điệp khô, đậu xanh, lạc, v.v.
* Nhân ngọt: Đậu đỏ nghiền, táo tàu nghiền, táo tàu ngâm đường, đậu đỏ, hạt sen, trái cây, các loại hạt, v.v.
* Vật liệu buộc: Chỉ cotton, dây gai hoặc dây rơm.
Cách làm cơ bản:
1. Chuẩn bị: Ngâm gạo nếp và các loại đậu khô trong vài giờ; nhân thịt ướp trước; rửa sạch lá và luộc mềm để dùng.
2. Gói bánh: Lấy hai lá chồng lên nhau, cuộn thành hình phễu, cho một ít gạo nếp vào, thêm nhân, sau đó phủ gạo nếp lên, gấp lá lại bọc kín, dùng dây buộc chặt.
3. Nấu chín: Cho bánh đã gói vào nồi, thêm đủ nước, đun sôi to lửa rồi chuyển sang nhỏ lửa ninh trong vài giờ, cho đến khi gạo nếp chín hoàn toàn, mềm dẻo.
Bảng dưới đây tóm tắt so sánh đặc điểm của một số loại bánh chưng, bánh tét tiêu biểu:
| Tên bánh | Khu vực chính | Nguyên liệu chính | Đặc điểm hương vị |
|---|---|---|---|
| Bánh tét thịt tươi Gia Hưng | Gia Hưng, Chiết Giang | Gạo nếp, thịt đùi sau heo, nước tương, đường, muối | Mặn thơm tươi ngon, thịt mềm nhừ, gạo nếp bóng dầu, là đại diện của "vua bánh tét Giang Nam". |
| Bánh chưng mặn Quảng Đông | Quảng Đông, Hồng Kông | Gạo nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ, lòng đỏ trứng muối, nấm hương, tôm khô, bột ngũ vị hương | Nhân phong phú, cảm giác nhiều tầng, hương vị đậm đà mặn thơm. |
| Bánh chưng táo Bắc Kinh | Khu vực miền Bắc | Gạo nếp, táo tàu, đậu đỏ | Hình dáng tứ giác xiên hoặc tam giác, vị thanh nhẹ, chấm đường trắng ăn, ngọt mà không ngấy. |
| Bánh tro | Quảng Đông, Phúc Kiến, Giang Tây | Gạo nếp, nước tro (hoặc nước tro thực vật) | Màu sắc vàng óng trong mờ, kết cấu dai dẻo, thường chấm đường trắng hoặc si-rô ăn, có mùi thơm đặc biệt. |
| Bánh chưng lá sồi | Một số khu vực Hà Nam, Sơn Đông | Kê (hoặc gạo nếp), táo tàu, đậu đỏ, bọc bằng lá sồi | Mang hương thơm đặc biệt của lá sồi, là loại bánh cổ xưa có lịch sử lâu đời. |
| Bánh chưng cay Tứ Xuyên | Tứ Xuyên | Gạo nếp, đậu đỏ, muối tiêu, thịt xông khói, bột ớt | Cay mặn thơm ngon, hương vị độc đáo, khác biệt rõ rệt. |
Ý nghĩa văn hóa
Bánh chưng, bánh tét từ lâu đã vượt ra khỏi phạm trù thực phẩm, trở thành biểu tượng văn hóa quan trọng của Trung Hoa.
1. Biểu tượng của ngày lễ: Nó là yếu tố không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ, cùng với các phong tục như đua thuyền rồng, treo ngải cứu tạo thành hệ thống văn hóa lễ hội hoàn chỉnh, củng cố bản sắc văn hóa dân tộc và sợi dây đoàn tụ gia đình.
2. Tưởng niệm và gửi gắm tình cảm: Bọc trong đó là sự tưởng nhớ các bậc tiền nhân lịch sử (như Khuất Nguyên), cũng là sự quan tâm yêu thương giữa các thành viên trong gia đình. Tự tay gói bánh, tặng bánh cho nhau là cách thức quan trọng để giao lưu tình cảm.
3. Vật chứa văn hóa địa phương: Từ bánh ngọt miền Bắc đến bánh mặn miền Nam, rồi đến các loại bánh đặc sản khác, sự khác biệt của chúng phản ánh sinh động nền văn hóa đa dạng địa phương của Trung Quốc "ngàn dặm khác phong tục, trăm dặm khác thói quen".
4. Kế thừa kỹ thuật truyền thống: Kỹ thuật gói bánh chưng, bánh tét là một nghề thủ công, chứa đựng trí tuệ sống được truyền từ đời này sang đời khác, là một phần của truyền thống gia đình và ký ức cộng đồng.
Ngày nay, bánh chưng, bánh tét vừa giữ gìn truyền thống vừa không ngừng đổi mới, xuất hiện nhiều loại mới phù hợp với khẩu vị hiện đại, nhưng nội hàm văn hóa cốt lõi của nó - tưởng niệm, đoàn viên và chúc phúc - luôn không thay đổi. Nó giống như một hóa thạch sống của văn hóa, mỗi dịp Tết Đoan Ngọ, với hương thơm không đổi, đánh thức ký ức tập thể của cả dân tộc.
Tài liệu tham khảo
- Trang web Chính phủ Trung Quốc - Tết Đoan Ngọ:
http://www.gov.cn/guoqing/2021-06/11/content_5616915.htm - Trang web Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc · Bảo tàng số Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc - Tết Đoan Ngọ:
https://www.ihchina.cn/project_details/14322/ - CCTV.com - "Thưởng thức Trung Quốc" phần 3 tập 6 "Giòn": Giới thiệu kỹ thuật chế biến và văn hóa bánh tét Gia Hưng.
https://tv.cctv.com/2018/02/23/VIDE7pQ2Z7K8q3w0lY9vL9n3180223.shtml
Comments (0)