Bình đàn.

Synopsis

Tổng quan

Bình đàn, còn gọi là Tô Châu bình đàn, là một hình thức nghệ thuật nói hát phổ biến ở các khu vực nói tiếng Ngô như Giang Tô, Chiết Giang, Thượng Hải của Trung Quốc. Nó kết hợp "thuyết, huyết, đàn, xướng, diễn" làm một thể, lấy phương ngôn Tô Châu làm phương tiện, sử dụng tam huyền và tỳ bà làm nhạc cụ đệm chính, kể chuyện trường thiên, xây dựng hình tượng nhân vật, được...

Tổng quan

Bình đàn, còn gọi là Tô Châu bình đàn, là một hình thức nghệ thuật nói hát phổ biến ở các khu vực nói tiếng Ngô như Giang Tô, Chiết Giang, Thượng Hải của Trung Quốc. Nó kết hợp "thuyết, huyết, đàn, xướng, diễn" làm một, lấy phương ngôn Tô Châu làm phương tiện, sử dụng tam huyền và tỳ bà làm nhạc cụ đệm chính, kể chuyện trường thiên, xây dựng hình tượng nhân vật, được mệnh danh là "bảo vật của nghệ thuật ca kịch Giang Nam". Bình đàn không chỉ là đại diện cho nghệ thuật ca kịch địa phương, mà còn là phương tiện quan trọng chuyên chở văn hóa vùng Ngô. Lối hát tỉ mỉ uyển chuyển, diễn xuất sinh động truyền thần và nền tảng văn học sâu sắc của nó đã giúp nó chiếm một vị trí độc đáo và quan trọng trong cung điện nghệ thuật truyền thống Trung Quốc.

Lịch sử

Lịch sử bình đàn có nguồn gốc lâu đời, có thể truy nguyên về kỹ thuật "thuyết thoại" (kể chuyện) từ thời Đường Tống. Vào thời Minh Thanh, cùng với sự phồn thịnh kinh tế và sự trỗi dậy của văn hóa thị dân ở vùng Giang Nam, nghệ thuật kể chuyện ở khu vực Tô Châu đã hòa quyện với các điệu dân ca, nhạc kịch địa phương, dần hình thành phong cách độc đáo. Giữa thời nhà Thanh, nghệ thuật bình đàn dần trở nên chín muồi, xuất hiện thế hệ danh gia đầu tiên với đại diện là Vương Chu Sĩ, và thành lập tổ chức nghề nghiệp "Quang Dụ Xã", đánh dấu việc bình đàn bước vào giai đoạn phát triển chuyên nghiệp có tổ chức, có truyền thừa. Thời kỳ Dân Quốc, nghệ thuật bình đàn đạt đến đỉnh cao, danh gia xuất hiện nhiều, các lưu phái đua nở, địa điểm biểu diễn trải khắp các thư quán trà quán ở Giang Nam. Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, nghệ thuật bình đàn được bảo vệ và đổi mới, sáng tác nhiều tác phẩm phản ánh thời đại mới. Năm 2006, Tô Châu bình đàn được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đợt đầu tiên.

Đặc điểm chính

Đặc điểm cốt lõi của nghệ thuật bình đàn nằm ở tính tổng hợp, tính tự sự và tính địa phương.

• Hình thức biểu diễn: Chủ yếu chia thành hai loại lớn là "Bình thoại" và "Đàn từ". Bình thoại thường gọi là "đại thư", chỉ nói không hát, chú trọng thuyết biểu và huyết đầu, chuyên diễn giải các câu chuyện lịch sử diễn nghĩa, hiệp nghĩa công án; Đàn từ thường gọi là "tiểu thư", coi trọng cả nói và hát, nổi trội với việc diễn xướng các câu chuyện tài tử giai nhân, gia đình luân lý.
• Thủ pháp nghệ thuật: Tóm tắt thành "thuyết, huyết, đàn, xướng, diễn".
  • Thuyết: Tức thuyết biểu, là phương tiện chính để thuật chuyện, trình bày tình tiết, bình luận nhân vật, chú trọng nói rõ ràng, tầng thứ phân minh.
  • Huyết: Tức huyết đầu, bao gồm "nhục lý huyết" (sự hài hước nội sinh từ tình tiết) và "ngoại sáp hoa" (tình tiết hài hước ngẫu hứng xen kẽ), là chìa khóa điều tiết không khí thư quán.
  • Đàn: Chỉ nhạc cụ đệm, sự phối hợp giữa tam huyền và tỳ bà ăn ý, vừa có thể tô điểm không khí, vừa có thể độc tấu.
  • Xướng: Tức làn điệu, có nhiều lưu phái (như Tưởng điệu, Tiết điệu, Trương điệu, Lệ điệu...), giai điệu ưu mỹ, dựa theo chữ mà tạo làn điệu, kết hợp chặt chẽ với phương ngôn Tô Châu.
  • Diễn: Chỉ "khởi vai trò", tức diễn viên thông qua giọng nói, biểu cảm và động tác hình thể hạn chế để mô phỏng các nhân vật khác nhau, đạt được "một người nhiều vai, nhảy vào nhảy ra".
• Kịch bản văn học: Kịch bản bình đàn (tức "thư mục") có tính văn học rất cao, vừa có các tác phẩm trường thiên truyền thống như Trân Châu Tháp, Ngọc Thanh Đình, Tam Tiếu, cũng có các tác phẩm trung thiên hiện đại như Nhất Định Yếu Bải Hoài Hà Tu Hảo, Chân Tình Giả Ý.

Ý nghĩa văn hóa

Ý nghĩa văn hóa của bình đàn vượt xa phạm vi của nó như một hình thức giải trí. Trước hết, nó là "hóa thạch sống" của văn hóa tiếng Ngô, bảo tồn và thể hiện đầy đủ đặc sắc về ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp của phương ngôn Tô Châu, là tư liệu quý giá để nghiên cứu phương ngôn Ngô và dân tục Giang Nam. Thứ hai, bình đàn là "bách khoa toàn thư" của xã hội Giang Nam, các thư mục truyền thống của nó chứa đựng kiến thức lịch sử phong phú, quan niệm đạo đức, trí tuệ sống và thú thẩm mỹ, âm thầm định hình giá trị quan và tiêu chuẩn đạo đức của người dân Giang Nam. Hơn nữa, nghệ thuật bình đàn đã bồi dưỡng thẩm mỹ cực cao cho khán giả, sự khắc họa tâm lý tinh tế, ngôn ngữ văn học ưu mỹ và làn điệu âm nhạc tinh xảo của nó đã nâng cao tu dưỡng nghệ thuật của đại chúng. Trong đương đại, với tư cách là di sản văn hóa phi vật thể, bình đàn không chỉ là sợi dây liên kết văn hóa giữa quá khứ và hiện tại, mà còn là cửa sổ quan trọng để giới thiệu với thế giới sự đa dạng văn hóa địa phương và sức hấp dẫn của nghệ thuật truyền thống Trung Quốc.

Tài liệu tham khảo

1. Trang web Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc · Giới thiệu Tô Châu bình đàn:
   http://www.ihchina.cn/project_details/13170/
2. Trang web chính thức của Bảo tàng Tô Châu bình đàn (cung cấp thông tin chi tiết về lịch sử, đặc điểm nghệ thuật...):
   http://www.pingtanmuseum.com/
3. Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc · Tài liệu nghiên cứu liên quan của Trung tâm Bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể Trung Quốc (có thể tra cứu "Tô Châu bình đàn" thông qua trang web của họ):
   http://www.ihchina.cn/